ઇન્દિરા એકાદશી 2026 માં 6 ઓક્ટોબરે ઉજવવામાં આવશે. પિતૃપક્ષ દરમિયાન આવવાના કારણે આ એકાદશીનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્વ રહેલું છે. આ વ્રત ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત છે અને પિતૃઓની આત્માની શાંતિ માટે રાખવામાં આવે છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, દીકરીઓ પણ પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરી શકે છે.
પિતૃપક્ષ અને ઇન્દિરા એકાદશીનો શુભ સંયોગ
હિંદુ ધર્મમાં એકાદશી તિથિને અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત આ તિથિ વૈષ્ણવ પરંપરામાં ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. આ માત્ર ઉપવાસ કરવાનો દિવસ નથી, પરંતુ ભગવાન શ્રી હરિનું સ્મરણ કરીને તેમની કૃપા પ્રાપ્ત કરવાનો સુવર્ણ અવસર છે. તમામ 24 એકાદશીઓની જેમ ઇન્દિરા એકાદશીનું પણ વિશેષ મહત્વ છે.
વૈદિક પંચાંગ અનુસાર, દર વર્ષે આસો (આશ્વિન) મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશી તિથિને ઇન્દિરા એકાદશી (Indira Ekadashi 2026) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ એકાદશી પિતૃપક્ષ દરમિયાન આવે છે, જેના કારણે તેનું ધાર્મિક મહત્વ અનેક ગણું વધી જાય છે. ચાલો જાણીએ કે ઇન્દિરા એકાદશીનું વ્રત કોણ રાખી શકે છે અને શું દીકરી પણ પિતૃઓની સુખ-શાંતિ માટે વ્રતનું પાલન કરી શકે છે.
ઇન્દિરા એકાદશી તિથિ 2026
- એકાદશી તિથિનો પ્રારંભ: 6 ઓક્ટોબર 2026, મંગળવારે સવારે 2:07 વાગ્યે
- એકાદશી તિથિની સમાપ્તિ: 7 ઓક્ટોબર 2026, બુધવારે સવારે 12:34 વાગ્યે
ઉદયા તિથિ અનુસાર આ વર્ષે ઇન્દિરા એકાદશીનું વ્રત 6 ઓક્ટોબર 2026, મંગળવારના રોજ રાખવામાં આવશે.
ઇન્દિરા એકાદશીનું વ્રત કોણે રાખવું જોઈએ?
હિંદુ ધર્મશાસ્ત્રો અનુસાર, એકાદશીનું વ્રત દરેક વ્યક્તિ રાખી શકે છે, પછી તે ગમે તે ઉંમર, લિંગ કે વૈવાહિક સ્થિતિ ધરાવતી હોય. અવિવાહિત યુવકો અને યુવતીઓ પણ અન્ય લોકોની જેમ ઇન્દિરા એકાદશીનું વ્રત રાખી શકે છે.
તદુપરાંત, ગર્ભવતી મહિલાઓ, વૃદ્ધો અને ગંભીર રીતે બીમાર વ્યક્તિઓને આ વ્રત ન રાખવાની છૂટ આપવામાં આવે છે.
શું દીકરી પોતાના પિતૃઓ માટે ઇન્દિરા એકાદશીનું વ્રત રાખી શકે?
ગરૂડ પુરાણ અનુસાર, ઘરની દીકરીઓ પણ પોતાના પિતૃઓની આત્માની શાંતિ માટે ઇન્દિરા એકાદશીના વ્રતનું પાલન કરી શકે છે.
જો પરિવારમાં કોઈ પુત્ર સંતાન ન હોય અથવા તે પિતૃ ઋણ ચૂકવવામાં સક્ષમ ન હોય, તો ઘરની દીકરીને પોતાના પિતૃઓ માટે પૂજા, તર્પણ અને વ્રત કરવાનો પૂર્ણ અધિકાર છે.
ઇન્દિરા એકાદશી પર કયા પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ થાય છે?
ધાર્મિક માન્યતાઓ મુજબ, પિતૃપક્ષમાં આવતી એકાદશી તિથિ પર એવા પૂર્વજોનું શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે જેમનું મૃત્યુ કોઈ પણ પક્ષની એકાદશી તિથિએ થયું હોય. આને ‘એકાદશી શ્રાદ્ધ’ અથવા ‘ગિયારસ શ્રાદ્ધ’ પણ કહેવામાં આવે છે.
આ વિધિથી કરો પિતૃઓનું તર્પણ
- પૂજા વિધિ: પિતૃપક્ષ 2026 દરમિયાન આવતી ઇન્દિરા એકાદશીના દિવસે સવારે સ્નાન કર્યા પછી ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા-અર્ચના કરવી જોઈએ.
- તર્પણ અને દાન: ત્યારપૂર્વ પોતાની ક્ષમતા મુજબ પિતૃઓ માટે તર્પણ કરો. જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિઓને અન્ન કે વસ્ત્રનું દાન કરવું અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.
- શુભ મુહૂર્ત: પિતૃપક્ષમાં શ્રાદ્ધ માટે કુતુપ અને રોહિણી મુહૂર્ત ખૂબ જ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. આથી ઇન્દિરા એકાદશીના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ અને પોતાના પિતૃઓનું સ્મરણ કરીને દિવંગત આત્માઓ માટે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.
(Disclaimer: ઉપરોક્ત માહિતી માન્યતા અને જાણકારીઓ તેમજ જ્યોતિષીય પર આધારિત છે, ગુજ્જુરોકસ આની પુષ્ટિ કરતુ નથી.)
