સ્ટ્રોક એક ગંભીર તબીબી પરિસ્થિતિ છે, જેમાં મગજમાં રક્તસંચાર અચાનક બંધ થઈ જાય છે અથવા અવરોધાય છે. રક્તસંચાર અવરોધાવાની વજહથી મસ્તિષ્કની કોશિકાઓ ઓક્સિજન અને પોષક તત્વોના અભાવમાં માત્ર થોડી મિનિટોમાં નાશ પામવા લાગે છે. જો યોગ્ય સમયે આની સારવાર ન કરવામાં આવે, તો આ જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે. ખરેખર, બ્રેન સ્ટ્રોકને ઘણીવાર મૌન કટોકટી કહેવામાં આવે છે, કારણ કે આ ચેતવણી વગર અચાનક થઈ શકે છે અને આના પરિણામો અત્યંત ગંભીર સાબિત થઈ શકે છે.
સ્ટ્રોક માત્ર વિશ્વભરમાં મૃત્યુનું બીજું સૌથી મોટું કારણ નથી, પરંતુ આ કાયમી અપંગતા જેવા કે લકવો, બોલવામાં મુશ્કેલી, યાદશક્તિની સમસ્યા અને દૃષ્ટિહાનિનું પણ મુખ્ય કારણ છે. બ્રેન સ્ટ્રોક અચાનક ફટકો આપે છે. આના લક્ષણોની યોગ્ય સમયે ઓળખ કરવી અને સારવાર કરાવવી આવશ્યક હોય છે. આમ ન કરવામાં આવે, તો આ જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે.
બ્રેન સ્ટ્રોક કેટલો જોખમી હોઈ શકે છે
નિષ્ણાતના અનુસાર, સ્ટ્રોક તે પરિસ્થિતિને કહેવાય છે, જ્યારે મસ્તિષ્કના કોઈ ભાગમાં ઓક્સિજનયુક્ત રક્તની પુરવઠો અચાનક અવરોધાઈ જાય છે. આ બે પ્રકારે થઈ શકે છે. પહેલો ઇસ્કેમિક સ્ટ્રોક હોય છે, જેમાં રક્તનો ગુઠળો એટલે કે ક્લોટ મસ્તિષ્ક સુધી લોહીના પ્રવાહને અટકાવે છે. બીજો હેમરેજિક સ્ટ્રોક હોય છે, જેમાં મસ્તિષ્કની રક્તવાહિકા ફાટી જાય છે અને આંતરિક રક્તસ્રાવ થાય છે. ઓક્સિજન ન મળવાથી મસ્તિષ્કની કોશિકાઓ માત્ર થોડી મિનિટોમાં નાશ પામવા લાગે છે. આ જ કારણ છે કે સ્ટ્રોકને તબીબી કટોકટી માનવામાં આવે છે.
સ્ટ્રોક દરમિયાન દર એક મિનિટનો લોહીનો પ્રવાહ ઓછો થવો દર્દીના જીવ અથવા અપંગતાનું કારણ બની શકે છે. યોગ્ય સમયે સારવાર જ નક્કી કરે છે કે દર્દી સામાન્ય જિંદગી જીવી શકશે કે આજીવન અપંગતાનો સામનો કરશે. નિષ્ણાતોના અનુસાર, જો પહેલા 3 થી 4.5 કલાકમાં સારવાર શરૂ થઈ જાય, તો ગંભીર નુકસાનથી બચાવ થઈ શકે છે.
આ સંકેતોની અવગણના ન કરો
સ્ટ્રોકના લક્ષણો અચાનક અને તીવ્ર હોય છે. યોગ્ય સમયે આને ઓળખવું અત્યંત આવશ્યક છે. નિષ્ણાતના મતે, FAST નિયમ યાદ રાખવાથી સ્ટ્રોકના લક્ષણોની ઓળખ કરી શકાય છે.
F – ફેસ ડ્રૂપિંગ: ચહેરાની એક તરફ નબળાઈ અથવા સુન્નતા.
A – આર્મ વીકનેસ: એક અથવા બંને હાથ ઉંચા કરવામાં મુશ્કેલી.
S – સ્પીચ ડિફિકલ્ટી: બોલીનું લથડવું અથવા સમજવામાં મુશ્કેલી.
T – ટાઇમ ટું એક્ટ: તાત્કાલિક તબીબી સહાય લો, કારણ કે આવી પરિસ્થિતિમાં દરેક સેકન્ડ કિંમતી છે.
કેવી રીતે કરો બચાવ
સારા સમાચાર એ છે કે લગભગ 80% સ્ટ્રોક અટકાવી શકાય છે, બશર્તે આપણે સ્વસ્થ આદતો અપનાવીએ અને સમયાંતરે આરોગ્ય તપાસ કરાવતા રહીએ. આવા સમયે કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું ખૂબ જ આવશ્યક હોય છે. બ્લડ પ્રેશર પર નિયંત્રણ રાખો, કારણ કે હાઈ બીપી સ્ટ્રોકનું સૌથી મોટું જોખમ પરિબળ છે. ડાયાબિટીસ અને કોલેસ્ટ્રોલ પર કંટ્રોલ કરો, ધૂમ્રપાન અને દારૂથી બચો, અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછા 5 દિવસ, દરરોજ 30 મિનિટ કસરત કરો. ફળો, શાકભાજી, આખા અનાજ, મેવા ખાઓ અને મીઠાનું સેવન મર્યાદિત કરો.
