2018 માં, દિવ્યા લોહાકરે હોલી અને તેના બિઝનેસમેન પતિ અક્ષય હોલી એક સાહસ શરૂ કરવા માંગતા હતા. અક્ષય પહેલેથી જ કપડાંના વ્યવસાયમાં હતો અને દંપતીએ કંઈક નવું કરવાનો નિર્ણય કર્યો જેનાથી તેમને સતત ઊંચી આવક મળી શકે.30 વર્ષની દિવ્યાએ જણાવ્યું કે, અમે કૃષિને ટેક્નોલોજી સાથે સંકલિત કરવા અને એવી પ્રોડક્ટ બનાવવા માગતા હતા જે નાશ પામી ન શકે અને બજારમાં તેની સારી માંગ હોય. આ દંપતીએ લગભગ દોઢ વર્ષ સુધી સંશોધન કર્યું અને કેસરની એરોપોનિક ખેતી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું, જે હેઠળ વિશ્વના સૌથી મોંઘા મસાલાને ભેજ, પ્રકાશ અને તાપમાન જેવા નિયંત્રિત પરિમાણો સાથેના રૂમમાં ઉગાડવામાં આવે.
છોડ માટી વગર ઉગે છે અને પોષક તત્વોથી ભરપૂર પાણીના ટીપાંમાંથી પોષક તત્વો પ્રાપ્ત કરે છે. આ ઝાકળ છોડના મૂળ પર છાંટવામાં આવે છે, જે હવાના સંપર્કમાં રહે છે. દિવ્યા કહે છે કે એરોપોનિક્સનો ઉપયોગ કરીને કેસરની ખેતી અમારા તમામ માપદંડોને પૂર્ણ કરે છે, વધુમાં, કાશ્મીરમાં કેસરની માંગની સરખામણીમાં સ્થાનિક ઉત્પાદન નહિવત્ છે, જે તેને મૂલ્યવાન ઉત્પાદન બનાવે છે. વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતમાં કેસરની વાર્ષિક માંગ 100 ટન છે, પરંતુ તેનું સરેરાશ ઉત્પાદન પ્રતિ વર્ષ માત્ર છથી સાત ટન છે. તેથી તે ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાનથી આયાત કરવામાં આવે છે. જેનાથી ઇન્ડોર કેસરની ખેતી ઉત્પાદકો માટે આકર્ષક વિકલ્પ છે.
દંપતીએ પ્રક્રિયાઓને વધુ સારી રીતે સમજવા માટે કાશ્મીરની મુલાકાત લેવાનું નક્કી કર્યું. 2019 અને 2020ની શરૂઆતની વચ્ચે (COVID-19 રોગચાળા પહેલા) તેમણે સ્થાનિક ખેડૂતો પાસેથી પરંપરાગત કેસરની ખેતી વિશે શીખીને કુલ 3.5 મહિના પસાર કરીને ઘણી વખત કાશ્મીરનો પ્રવાસ કર્યો. દિવ્યા કહે છે, અમે પરંપરાગત જ્ઞાનને નવા યુગના એરોપોનિક્સ સાથે જોડી દીધું અને અમારા ઘરના 80-સ્ક્વેર ફૂટના રૂમમાં (ધુલેમાં, જ્યાં દંપતી તે સમયે રહેતા હતા ત્યાં) પ્રયોગ કરવાનું નક્કી કર્યું. વર્ષ 2020માં દંપતીએ કાશ્મીરમાંથી 100 કેસરના છોડ ખરીદ્યા, એક એર કંડિશનર લગાવ્યું અને ઘરની અંદર ખેતી માટે હ્યુમિડિફાયર બનાવ્યું.
100 બલ્બમાંથી 80 બીજે ફૂલો આપ્યા. સફળ થયા પછી દંપતીએ તેને ચાલુ રાખવાનું નક્કી કર્યું. અક્ષય અને દિવ્યા 2023માં નાગપુર ગયા. દિવ્યા કહે છે કે અહીં અમે અમારા ટેરેસ પર 80 ચોરસ ફૂટના રૂમથી શરૂઆત કરી અને યોગ્ય સાધનો સાથે 250 કિલો બીજ રોપ્યા (રૂ. 800માં ખરીદેલા) રૂમ, સાધનો અને બીજની તૈયારી સહિતનું કુલ રોકાણ રૂ. 8 લાખ હતું. તેણે 1600 ગ્રામ કેસરની લણણી કરી, તેને રૂ. 630 પ્રતિ ગ્રામના ભાવે વેચી અને લગભગ રૂ. 10 લાખની કમાણી કરી, જેણે પ્રથમ પાકમાં તેમના રોકાણની સંપૂર્ણ પુનઃપ્રાપ્તિ કરી.
આ સમયની આસપાસ, લોકો તેમના કામથી વાકેફ થયા અને કેસરની ખેતીની તાલીમ લેવા માટે પૂછવા લાગ્યા. તે કહે છે, અમને ઘણી બધી રિકવેસ્ટ મળવા લાગી, તેથી અમે શાયા એન્ટરપ્રાઈઝ હેઠળ ખેતી અને તાલીમ બંને કરવાનું નક્કી કર્યું. અક્ષય અને દિવ્યાએ 2023માં નાગપુરમાં 400 ચોરસ ફૂટનું કેસર ઉત્પાદન એકમ સ્થાપ્યું.
દિવ્યા કહે છે કે લગભગ 200 થી 250 કિલો કેસરના બલ્બ 150 ચોરસ ફૂટથી વધુ વિસ્તારમાં ટ્રેમાં લગાવી શકાય છે. સેફ્રોન બલ્બને ઊભી ટ્રેમાં મૂકવામાં આવે છે, જેમાં સૂર્યપ્રકાશની નકલ કરતી ગ્રોથ લાઇટ હોય છે.કેસરના બલ્બ ઓગસ્ટમાં પ્રયોગશાળામાં રાખવામાં આવે છે. બલ્બ કળીઓ વિકસાવે છે, જે અનુકૂળ પ્રકાશ, ભેજ અને તાપમાનમાં ફૂલો બની જાય છે. તેઓ નવેમ્બરના પ્રથમ સપ્તાહ સુધીમાં ત્રણ મહિનામાં લણણી માટે તૈયાર થઈ જાય છે.દિવ્યા કહે છે, અમે 7.5 લાખ રૂપિયા (1000 રૂપિયા પ્રતિ કિલો)ના દરે લગભગ 750 કિલો કેસર ખરીદ્યું અને તેને ઓગસ્ટમાં લેબોરેટરીમાં રોપ્યું.
ત્રણ મહિના પછી કેસરની ઉપજ 4.3 કિલો હતી, જે અમે 630 રૂપિયા પ્રતિ ગ્રામના ભાવે વેચ્યુ. આમાંથી રૂ.27 લાખની આવક થઈ હતી. અમે કેસરની ખેતીની તાલીમ પણ આપીએ છીએ, જે હેઠળ અમે શીખનારાઓને ત્રણ પેકેજ ઓફર કરીએ છીએ જે 7,000 રૂપિયાથી શરૂ થાય છે અને પસંદ કરેલી સેવાઓના આધારે 15,000 રૂપિયા સુધી જાય છે. દંપતી દર મહિને પાંચ સહભાગીઓની બે થી ચાર બેચ લે છે. સરેરાશ, તાલીમમાંથી આવક રૂ. 12 થી 13 લાખની આસપાસ છે, જે કુલ આવક રૂ. 40 લાખ પ્રતિ વર્ષ બનાવે છે.
