અજબગજબ

સોમનાથમાં આવેલા 1500 વર્ષ જુના બાણસ્તંભનો અનોખો ઇતિહાસ, તમને પણ નહિ ખબર હોય !

ખુબ જ રહસ્યોથી ભરેલો છે સોમનાથ મંદિરમાં આવેલો આ સ્તંભ, વિજ્ઞાનીઓ પણ સમજવામાં ગોથુ ખાઈ જાય છે

સોમનાથ એટલે આસ્થાનું ધામ ,બાર જ્યોતિર્લિંગોમાનું એક જ્યોતિર્લિંગ, જ્યાં વર્ષ દરમિયાન લાખો લોકો દર્શન માટે જતા હોય છે.  સોમનાથ મંદિરના માહાત્મ્ય વિશે તો આપણે સૌ કોઈ જણાએ છીએ, પરંતુ 1500 વર્ષ કરતા પણ વધુ સમયથી સોમનાથ પરિસરમાં ઉભા બાણસ્તંભના ઇતિહાસ વિષે ઘણા જ ઓછા લોકોને ખબર હશે.

Image Source

સોમનથ પરિસરમાં આવેલો આ સ્તંભ એક દિશાદર્શક સ્તંભ છે. તેને બાણસ્તંભનું નામ આપવામાં આવ્યું છે, આ સ્તંભ ઉપર લખેલું છે: ‘आसमुद्रांत दक्षिण ध्रुव, पर्यंत अबाधित ज्योर्तिमार्ग’ જેનો અર્થ છે  “આ બિંદુથી દક્ષિણ ધ્રુવ સુધી સીધી રેખામાં એક પણ અવરોધ કે બાધા નથી આવતી”

Image Source

આ શબદનો મૂળ અર્થ છે કે “આ સીધી રેખામાં કોઈ પર્વત અથવા જમીનનો ટુકડો નથી”  આજે ટેક્નોલોજી વધી ગઈ છે, માણસને શોધખોળ કરવા માટેના ઘણા ઉપકરોનો આજે હાથવગા છે પરંતુ આ બાણસ્તંભ આટલો જૂનો હોવાથી એ સમયની સૂઝણું એક મોટું ઉદાહરણ આપે છે. તેમને એ સમયે એ શોધ્યું હતું કે દક્ષિણ શૂરવં ક્યાં છે અને બાણ સ્તંભની સીધી દિશામાં કોઈ અવરોધ નથી.

Image Source

સોમનાથ મંદિર પરિસરમાં ઉભેલો આ બાણસ્તંભ જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનની ઊંડી સમજ પુરી પાડી રહ્યો છે, 1500 વર્ષ પહેલા પણ કોઈ ટેક્નોલોજી વગર શોધનો એક ઉત્તમ નમૂનો છે. દુનિયામાં એવા ઘણા રહસ્યો છુપાયેલા છે, જેના વિશે આજ સુધી કોઈ જાણી શક્યું નથી. ગુજરાતના સોમનાથ મંદિરમાં આવું જ એક રહસ્ય છુપાયેલું છે, જે સદીઓથી વણઉકેલાયેલું છે, એટલે કે તેનું રહસ્ય આજ સુધી કોઈ ઉકેલી શક્યું નથી. મંદિરના પ્રાંગણમાં એક સ્તંભ છે, જે ‘બાણ સ્તંભ’ તરીકે ઓળખાય છે. આ સ્તંભમાં તે રહસ્ય છુપાયેલું છે, જે દરેકને આશ્ચર્યચકિત કરે છે.

જો કે સોમનાથ મંદિર પણ ક્યારે બંધાયું હતું તે કોઈ જાણતું નથી, પરંતુ ઈતિહાસમાં તે ઘણી વખત તૂટી ગયું હતું અને પછી તેને ફરીથી બનાવવામાં આવ્યું હતું. છેલ્લી વખત તેનું પુનઃનિર્માણ 1951માં થયું હતું. મંદિરની દક્ષિણે સમુદ્રની બાજુમાં ‘તીર સ્તંભ’ છે, જે ખૂબ જ પ્રાચીન છે. મંદિરની સાથે તેનો જીર્ણોદ્ધાર પણ કરવામાં આવ્યો છે. લગભગ છઠ્ઠી સદીના ઇતિહાસમાં ‘બાણ સ્તંભ’નો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. મતલબ કે તે સમયે પણ આ સ્તંભ ત્યાં હાજર હતો, ત્યારે જ તેનો ઉલ્લેખ પુસ્તકોમાં કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ તે ક્યારે બંધાયો, કોણે કરાવ્યો અને કેમ કરાવ્યો તેની કોઈને ખબર નથી.

નિષ્ણાતો જણાવે છે કે ‘બાણ સ્તંભ’ એક માર્ગદર્શક સ્તંભ છે, જેના ઉપરના છેડે એક તીર બનાવવામાં આવ્યું છે, જેનું ‘મુખ’ સમુદ્ર તરફ છે. આ તીર સ્તંભ પર લખેલું છે -‘आसमुद्रांत दक्षिण ध्रुव, पर्यंत अबाधित ज्योर्तिमार्ग’. મતલબ કે સમુદ્રના આ બિંદુથી દક્ષિણ ધ્રુવ સુધીની સીધી રેખામાં એક પણ અવરોધ નથી. મૂળભૂત રીતે તેનો અર્થ એ છે કે આ સીધી રેખામાં કોઈ પર્વત અથવા જમીનનો ટુકડો નથી. હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું તે સમયગાળામાં લોકોને ખબર પણ હતી કે દક્ષિણ ધ્રુવ ક્યાં છે અને પૃથ્વી ગોળ છે ? તેઓને કેવી રીતે ખબર પડી હશે કે તીરની સીધીતામાં કોઈ અવરોધ નથી ? તે અત્યાર સુધી એક રહસ્ય જ રહ્યું છે.

આજના સમયમાં તેને એરક્રાફ્ટ, ડ્રોન કે સેટેલાઇટ દ્વારા જ શોધી શકાય છે. હવે દક્ષિણ ધ્રુવથી ભારતના પશ્ચિમ કિનારે સીધી રેખા જ્યાં કોઈ અવરોધ વિના મળે છે તે સ્થાન પર જ્યોતિર્લિંગની સ્થાપના કરવામાં આવી છે, જે ભારતના 12 જ્યોતિર્લિંગોમાં પ્રથમ માનવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં, તીર સ્તંભ પર લખાયેલ શ્લોકની છેલ્લી પંક્તિ ‘અબાધિત જ્યોતિમાર્ગ’ પણ એક રહસ્ય સમાન છે, કારણ કે ‘અબાધિત’ અને ‘માર્ગ’ સમજી શકાય તેમ છે, પરંતુ જ્યોતિમાર્ગ શું છે, તે સંપૂર્ણપણે સમજની બહાર છે.